خروس نه‌تنها به خاطر سحرخیزی و بانگ صبحگاهی‌اش، که به خاطر کاکل سرخ‌رنگی که بالای سر دارد هم، زبانزد است. البته این کاکل به شکلی در برخی ماکیان دیگر مانند برخی بوقلمون‌ها و قرقاول‌ها هم دیده می‌شود. نکته‌ی جالب درباره‌ی این کاکل‌ها و رنگ‌های درخشان پرهای پرنده‌ی نر در بیشتر ماکیان، به‌ویژه خانواده‌ی قرقاول این است که نه‌تنها سبب می‌شوند پرنده‌های نر آسان‌تر دیده‌ و شکار شوند، بلکه دم‌های بلند و زینتی بیشتر این پرنده‌ها، پرواز را برای پرنده‌ی نر دشوار و خسته‌کننده می‌کنند. محیط زندگی طبیعی خیلی از این پرنده‌ها، از جمله خروس‌های وحشی و طاووس‌ها، جنگل‌های جنوب آسیاست که پر است از شکارچیانی مانند ببر، پلنگ، گربه‌های کوچک‌تر وحشی، گرگ و خرس. هر چند خیلی از این شکارچی‌ها نمی‌توانند بین رنگ سرخ و سبز تمایزی قائل شوند، اما درخشندگی و جلای پرها و کاکل‌های این پرندگان نر بخت‌برگشته حتی برای شکارچیان کوررنگ هم قابل تشخیص است. گویی طبیعت برای نرکشی در خانواده‌ی قرقاول‌ها شمشیر را از رو بسته و هیچ مروتی در حق این پرنده‌های زیبا لحاظ نکرده است. از آن جالب‌تر این‌که خروس و اغلب ماکیان دیگر، خارهای بلند و تیزی روی پای خود دارند که شبیه انگشتی اضافه به نظر می‌رسد اما در حقیقت زائده‌ای است استخوانی برآمده از استخوان‌های کف پا که برای جنگ و خون‌ریزی فرگشت یافته است. با وجود چنین طبیعت بی‌رحمی، عجیب است که نسل این پرندگان هنوز منقرض نشده است و به ابدیت نپیوسته‌اند؛ اما چرا؟

جفت‌یابی تبعیض‌آمیز

از نظر فرگشتی این وضعیت که البته دامنگیر جنس نر در خیلی از جانوران دیگر هم هست، یکی از سازوکارهای انتخاب جنسی است. انتخاب جنسی به چه معناست؟ به زبان خیلی ساده، وقتی نرها به خواستگاری حیوان ماده‌ای می‌روند، حیوان ماده از میان نرها بهترین را به‌عنوان جفت انتخاب می‌کند. در برخی جانوران بهترین نرها آن‌هایی هستند که در نبرد با یکدیگر پیروز شوند و رقیب را از میدان به در کنند. این سازوکار برای انتخاب بهترین نر در عین حال که دقت فراوانی دارد، همه‌ی نرها، حتی نر پیروز را خسته می‌کند و باعث اتلاف مقدار زیادی انرژی گرانبها می‌شود. به‌علاوه احتمال زیادی وجود دارد که همه‌ی نرها، حتی نر پیروز، دچار آسیب‌های جدی جسمی شوند و بخت تولیدمثل برای همه‌ی آن‌ها کاهش پیدا کند. به‌همین دلیل این سازوکار به‌عنوان آخرین راه‌حل در نظر گرفته می‌شود و سازوکارهای دیگری که بدون جنگ و نبرد بهترین خواستگار را مشخص می‌کنند، اولویت می‌یابند. یکی از بهترین سازوکارهای طبیعت برای اطمینان از انتخاب بهترین نر، همین است که شرایط زندگی برای نرها حسابی سخت شود و حساب نرهایی که کوچک‌ترین مشکلی در بقا دارند، به‌سرعت به دست شکارچی سپرده شود. این‌طوری نرها همیشه در معرض آزمونی دشوار برای بقا هستند و چون سر و وضع آن‌ها طوری است که خیلی راحت به چشم می‌آیند، با نخستین ضعفی که نشان دهند، شکارچی بی‌رحمی پیدا می‌شود و نر ضعیف و بی‌دست‌وپا را می‌کشد. حتی هورمون‌های جنسی که القاکننده‌ی صفات ثانویه‌ی جنس نر هستند، باعث پیری و شکسته ‌شدن زودتر نرها می‌شوند و خلاصه همه ‌چیز دست‌به‌دست هم می‌دهد تا نرها در معرض مرگی زودرس باشند. راز زیبایی و درخشش پرها و کاکل ماکیان نر مانند طاووس و خروس دقیقا همین‌جاست. ماده‌ها وقتی نر مورد نظرشان را انتخاب می‌کنند، به‌صورت غریزی، به سمت نرهایی جذب می‌شوند که درخشان‌ترین بال و پر و کاکل را داشته باشند. به‌این صورت نرهایی که فاقد چنین صفاتی باشند، گرچه ممکن است بخت بقای بیشتری داشته باشند، اما بخت تولیدمثل را از دست می‌دهند و نرهایی هم که ظاهر جذابی دارند، ولی به اندازه‌ی کافی زرنگ و حواس‌جمع نبوده‌اند، با اطمینان خوبی قبلا کشته شده‌اند. این تضمین خوبی است برای این‌که نسل بعد وارث بهترین ژن‌ها باشد، نه وارث بیماری‌ها و مشکلات مختلف وراثتی.

در برخی جانوران بهترین نرها آن‌هایی هستند که در نبرد با یکدیگر پیروز شوند و رقیب را از میدان به در کنند

جفت‌یابی بدون تبعیض

البته این وضعیت اسف‌بار برای نرهای جانورانی است که اصطلاحا دوشکلی جنسیتی دارند؛ یعنی ظاهر و جثه و رفتار حیوان نر و ماده به‌طور طبیعی با هم اختلاف فاحشی دارد. دوشکلی جنسیتی در خیلی از حیوانات، به‌ویژه بسیاری از پرنده‌ها و پستانداران دیده می‌شود؛ اما در پرنده‌ها، نوع دیگری از رفتار انتخاب جفت هم فرگشت‌یافته که عادلانه‌تر از وضعیت دوشکلی جنسیتی و تبعیض میان نر و ماده است. برای نمونه در درناها و خیلی از پرندگان دریایی، حیوانات نر و ماده اختلافی در ظاهر ندارند و البته هر دو خوشگل و نمایان هستند. در این پرنده‌ها نر و ماده متقابلا یکدیگر را انتخاب می‌کنند و در حین مراسم جفت‌یابی، هر دو طرف یکدیگر را ارزیابی می‌کنند. مراسم جفت‌یابی درناها با انجام مراسمی به نام رقص جفت‌یابی همراه است که طی آن درنای نر و ماده، حرکاتی متقارن و مشابه هم انجام می‌دهند و دقت و همزمانی طرف دیگر را می‌سنجند یا در برخی پرنده‌های آبزی، هر دو حیوان به سرعت کنار هم روی آب می‌دوند و همدیگر را محک می‌زنند. در این پرنده‌ها، جفت‌ها معمولا برای یک عمر کنار هم می‌مانند و برخلاف مرغ و خروس‌ها که همیشه در حال رقابت و پیدا کردن جفت‌های جدید هستند، به هم وفادار می‌مانند و حتی در برخی گونه‌ها، پس از مرگ جفت‌شان، جفت دیگری انتخاب نمی‌کنند و مجرد می‌مانند تا عمرشان به آخر برسد.

خروس

کاکل سرخ خطرناک؛ دفعه‌ی بعد که خروسی را می‌بینید، بدانید که کاکل سرخ و دم درخشان و بلند خروس، چیزی نیست جز دام بلا برای پرنده‌ی نر و زندگی و راحتی و آسایش، حتی در جامعه‌ی ماکیان، نصیب ماده‌هاست‌

خروس‌بازی

«خروس‌بازی» یعنی جنگ‌انداختن خروس‌های نر با یکدیگر برای تفریح و شرط‌بندی بر سر جان پرنده‌های بی‌زبان. این رسم، پیشینه‌ای طولانی در فرهنگ‌های بسیاری از نقاط جهان، از جمله جنوب‌شرق آسیا دارد. قدمت این رسم در هند به شش‌هزار سال می‌رسد و به سرعت به خیلی نقاط دیگر جهان از جمله ایران و یونان و روم و بقیه‌ی نقاط اروپا هم رسیده است و از ۲۰۰ سال پیش در آمریکا هم متداول شد. از اوایل سده‌ی نوزدهم این رسم به‌تدریج در انگلیس ممنوع شد و اکنون در بسیاری نقاط جهان، ممنوع ، غیرقانونی و مجرمانه است، اما هنوز به‌صورت زیرزمینی برگزار می‌شود و هوادارانی دوآتشه دارد؛ بازی‌ای که البته امیدواریم هر چه زودتر در همه‌جا برافتد. خروس‌بازی مصداق آزار رساندن به حیوانات برای تفریح است و در همه‌ی نظام‌های اخلاقی، آزار حیوانات به نیت تفریح و سرگرمی، مذموم و ناپسند است، به‌خصوص اگر با گروکشی بر سر جان حیوانات باشد. خروس‌ها مانند خیلی از جانوران نر دیگر، قلمروطلب هستند و در طبیعت، بیشتر اوقات با نمایش دادن پر و بال درخشان خود و فریادهای صبحگاهی و شامگاهی، به نرهای رقیب اطلاع می‌دهند که وارد قلمروی آن‌ها نشوند. به‌این ترتیب خیلی کار به دعوا نمی‌کشد، اما اگر کار به‌دعوا بکشد، خروس یکی از جنگنده‌ترین حیوانات است و ابزار جنگ را هم در اختیار دارد. اما وقتی خروس‌بازها، خروس‌های خود را به جان یکدیگر می‌اندازند، ممکن است چیزهایی مانند قلاب ماهیگیری و تیغ به پنجه‌ی خروس خود ببندند تا ضربه به حریف کاری‌تر و کشنده شود. خیلی غم‌انگیز و ناراحت‌کننده است که مبارزه‌ی خروس‌ها برای دلخوشی ما انسان‌ها شاید به مرگی بیهوده و فجیع منتهی شود یا دست‌کم به زخم برداشتن و رنجیده‌شدن این جانوران. فصل اصلی خروس‌بازی در ایران زمستان است، زیرا پرهای خروس‌ها و انگیزه‌شان برای دعوا در گرمای تابستان کمتر می‌شود. به‌علاوه برای این‌که خروس‌ها حین جنگیدن زود خسته نشوند، به‌جای سنگ و خاک، روی قالی می‌جنگند. صاحب خروسی که قرار است بجنگد، با دستمالی پرهای خروس را کمی تر می‌کند تا هنگام جنگ گرمش نشود و به خروس خود که ممکن است در درگیری کشته شود، آب می‌خوراند. صاحبان دو خروس ممکن است با هم توافق کنند که از تیغ و قلاب برای جنگ استفاده نشود تا خروس‌ها کشته نشوند. وقتی درگیری شروع می‌شود، گروکشی و شرط‌بندی هم شروع می‌شود. صاحبان خروس‌ها نزدیک‌تر از همه به خروس‌ها قرار می‌گیرند و تماشاگران هم به دورشان حلقه می‌زنند. شاید اگر خروس‌ها می‌دانستند که دعوای‌شان نه بر سر قلمرو، بلکه به‌خاطر خوشگذرانی مشتی آدم بیکار و سطحی است، دعوا نمی‌کردند، ولی متأسفانه خروس‌ها مانند بقیه‌ی حیوانات از این مسائل سر درنمی‌آورند و جز آنچه که غریزه‌شان بر آن حکم می‌کند، کار دیگری انجام نمی‌دهند. کسانی هم که خروس‌ها را برای سرگرمی به جان هم می‌اندازند و اسم این کار را می‌گذارند عشق و صفا، در تشخیص مسائل اخلاقی و درستی و نادرستی چنین رفتارهایی، در همان حدواندازه‌ی خروس‌های‌شان هستند.

نوشتن دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.