محبوبه عمیدی| باور کنید یا نه، زندگی‌کردن مرگبار است. تلاش برای ادامه‌ی حیات می­‌تواند در طول زمان محیط پیرامون ما و عملکرد دستگاه­‌های داخلی بدنمان را تحت­‌الشعاع قرار داده و تخریب کند. اگر بخواهیم از دیدگاه فرگشتی به این قضیه نگاه کنیم، باید بگوییم انتخاب طبیعی به آن‌هایی که از اثرات ویرانگر حیات در گذر زمان جان سالم به‌­در برده­‌اند، پاداش می­‌دهد. خوب حالا یک سوال دیگر، چرا تا ابد زنده نمی‌­مانیم؟ چرا اصلا باید پیر شویم؟ همراه پروفسورها باشید.

تاکنون تلاش‌های بسیاری برای درک این مسئله که ما چرا و چگونه پا‌به‌سن می­‌گذاریم، صورت گرفته است. جالب است بدانید در سال­‌های دهه‌ی ۹۰ میلادی زیست‌‌شناسی به نام «ژورس مدویدوف» (ZhoresMedvevev) حدود ۳۰۰ فرضیه را در مورد علل سالخوردگی گردآوری کرده؛ اما «استیون آستاد» (Steven Austad) که استاد زیست­‌پیری­شناسی دانشگاه آلاباما در بیرمنگام است، می‌­گوید:

امروزه یک توافق عمومی وجود دارد و اغلب زیست­‌شناسان به این نتیجه رسیده‌­اند که تمام راه‌­ها به تولیدمثل ختم می‌­شود. در حقیقت ما پیر می­‌شویم، چون طبیعت قصد ندارد ترمیم کامل سلول­‌ها و اندام‌های بدن ما را در اولویت قرار دهد. هدف اصلی این نظام پیچیده، بارور نگه­‌داشتن هر یک از ما تا حد امکان و پس از آن رها کردن بدن­ه‌ایی است که دیگر به درد تولیدمثل نمی­‌خورند؛ اما به درد تخریب و تجزیه چرا.

آستاد در ادامه می­‌گوید: «روند پیر شدن در انسان­‌ها و سایر پستانداران را احتمالا می‌­توان به کمک فرمول «چقدر سریع باید تولیدمثل کنیم تا پیش‌از کشته­‌شدن ما توسط عوامل گوناگون، نسل آینده به وجود آمده باشد» تخمین زد. در واقع هر چقدر پستاندار کوچک‌تر و محیط زندگی او نامساعدتر باشد، زمان کوتاه‌­تری برای تولیدمثل خواهد داشت. به‌عنوان‌مثال یک موش صحرایی تنها تا زمانی که توسط شاهین یا شکارچیان بسیار دیگر شکار شود، فرصت تولیدمثل خواهد داشت و به‌همین‌دلیل بدن کوچک او به سیستم ایمنی پیچیده و اندام­‌هایی که بتوانند ۵۰ سال بی ­وقفه کار کنند، اصلا نیاز نخواهد داشت. در مقابل فیل­‌ها را در نظر بگیرید، آنها دشمنان اندکی دارند و می ­توانند سال­‌های سال به زندگی ادامه بدهند. شاید بهتر است بگوییم ازمنظر فرگشتی، این بمبی ساعتی است که در بدن هر یک از ما تعبیه شده است.»

چطور پا‌به‌سن می‌­گذاریم؟

سالخوردگی خودش را در بنیادی‌ترین اجزای بدن ما یعنی سلول‌ها نشان می‌دهد. محققان فرایندهای متعددی را شناسایی کرده‌اند که همگی در تخریب ساختار سلولی نقش دارند:

تلومر کوتاه، عمر کوتاه: در انتهای هر کروموزوم یک کلاهک حفاظتی قرار گرفته که از جنس DNA است و «تلومر» نامیده می‌شود. با پا‌به‌سن گذاشتن سلول‌ها، این بخش کوتاه و کوتاه‌تر خواهد شد. در نهایت زمانی فرامی‌رسد که طول تلومر بیش‌از‌حد کوتاه  شده و با تقسیم‌های بعدی، ژن‌های اصلی سلول آسیب خواهند دید.
سلول‌های زامبی: بعضی از سلول‌ها وارد چرخه‌ای که پیری سلولی نام دارد نمی‌شوند و نمی‌میرند. در این حالت سلولی که دیگر نباید به تقسیم سلولی ادامه دهد، در مقابل مرگ مقاومت می‌کند و با ساخت تلومر جدید به تهدیدی برای بافت سالم تبدیل خواهد شد.
سرریز زباله: سلول‌ها معمولا قادر به خودخوری (autophagy) به معنی از‌بین‌بردن پروتئین‌های معیوب و دیگر زباله‌های زیستی خود هستند. اما در نهایت این فرایند مغلوب حجم بالای زباله‌ها خواهد شد.
خودکشی ناموفق: برای از‌بین‌بردن DNA معیوب، سلول‌ها وارد فاز آپوپتوز (apoptosis) یا همان مرگ سلولی برنامه‌ریزی‌شده می‌شوند اما گاهی یک‌جای کار می‌لنگد و سلول پیر نمی‌میرد. این اتفاق می‌تواند یکی از علل ظهور سلول‌های سرطانی باشد.
گلوگاه‌های بنیادی: بسیاری از اندام‌های ما حاوی سلول‌های بنیادی بالغی هستند که در بازسازی و ترمیم بافت تخریب شده به‌کار گرفته می‌شوند. با پا‌به‌سن گذاشتن ما تعدادی از آن‌ها از کار می‌افتند یا دیگر درست کار نمی‌کنند.
ژن‌های ضعیف: DNA دائما در معرض تهدیدهای خارجی و داخلی قرار دارد و نیازمند بازسازی و تصحیح است. در گذر زمان، سلول‌های بدن ما توانایی تصحیح اشکالاتی را که روزبه‌روز بیشتر می‌شوند از دست خواهند داد.

داروهایی با قابلیت افزایش طول عمر

دیرزیستی

محققان داروهای تازه‌ یا داروهایی قدیمی با کارکردی تازه را معرفی کرده‌اند که احتمال می‌دهند بتوانند نقش مؤثری در افزایش طول عمر انسان در کنار حفظ سلامتی او داشته باشند. این داروها هنوز آزمون‌های بسیاری را باید پشت‌سر بگذارند، لطفا از مصرف آن‌ها به نیت بیشتر عمر کردن خودداری کنید.

متفورمین (Metformin): دارویی که توسط مبتلایان به بیماری قند استفاده می‌شود تا در سوخت‌وساز گلوکز به یاری بدن آن‌ها بیاید، شاید بتواند روند پیری در سلول‌ها را کند می‌کند و از ظهور بیماری‌های مرتبط با سالخوردگی جلوگیری کند. محققان دانشکده‌ی پزشکی آلبرت اینشتین مطالعه‌‌ در مورد اثر این دارو بر روند سالخوردگی در انسان را آغاز کرده‌اند.
راپامایسین(Rapamycin):
دارویی که چندین دهه است برای جلوگیری از رد پیوند استفاده می‌شود به نظر کاربردهای دیگری هم می‌تواند داشته باشد. مطالعات نشان می‌دهند راپامایسین روی همان مسیر آنزیمی اثر می‌کند که کاهش کالری مصرفی تأثیر دارد و در نتیجه می‌تواند همان فواید را (بدون نیاز به رعایت رژیم غذایی) داشته باشد. آزمون‌هایی برای بررسی اثر مصرف این دارو روی سگ‌ها در دانشگاه واشنگتن آغاز شده است.
سنولیتیک (Senolytics): این دارو که سال گذشته توسط محققان مایوکلینیک و مؤسسه‌ی تحقیقاتی اِسکریپس کشف شده، در‌حالی‌که می‌تواند سلول‌های دچار پیری سلولی را بکشد، آسیبی به سلول‌های سالم وارد نخواهد کرد. پژوهش‌ها خبر از تأثیر مثبت مصرف این دارو در افزایش طول عمر موش‌ها می‌دهند.
خون جوان: محققان مدت‌هاست می‌دانند اتصال سیستم گردش خون موش‌های جوان به موش‌های پیر، می‌تواند شرایط جسمی موش‌های پیر را بهبود ببخشد. آن‌ها از سال گذشته بررسی اثر خون جوان روی انسان‌ها را آغاز کرده‌اند: شرکت «آلکاست» (Alkahest) تعدادی از مبتلایان به آلزایمر را هدف قرار داده تا ببیند تزریق خون جوان با بدن آن‌ها چه خواهد کرد.

نوشتن دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.