چند هفته‌ای از ورود فضاپیمای «جونو» به مدار سیاره‌ی مشتری می‌گذرد و هرچند عموم مردم منتظر شنیدن خبر یافته‌های جدید این فضاپیما از غول سیارات منظومه‌ی شمسی و قمرهای شگف تانگیز آن هستند، اما تازه‌ترین کشفیات از روی زمین و با استفاده از رصدخانه‌هایی انجام شده که صدها میلیون کیلومتر از این سیاره فاصله دارند. با پروفسورها و دانستنیها همراه باشید.

نزدیک به ۴۰ سال است که اخترشناسان از دمای غیرعادی جو فوقانی مشتری باخبرند. در دهه‌ی ۱۹۷۰، فضاپیماهای وویجر ۱ و ۲ با عبور از نزدیکی مشتری، ویژگی‌های مختلف این سیاره را بررسی کردند. علاوه بر آن، رصدخانه‌های زمینی هم که به ابزارهای پیشرفته‌تری مجهز شده بودند، دمای جو مشتری را در ارتفاع ۸۰۰ کیلومتری از سطح داخلی‌اش (لایه قهوه‌ای‌رنگ) بیش از ۵۳۷ درجه‌ی سلسیوس اندازه‌گیری کردند. عجیب این‌جا بود که دمای جو زمین هم در ارتفاع ۸۰۰ کیلومتری در همین حدود است. در زمین، پرتوهای شدید خورشید باعث افزایش دمای جو فوقانی می‌شوند، اما مشتری پنج برابر دورتر است و در نتیجه شدت پرتوهای خورشید در آ نجا ۲۵ برابر کاهش می‌یابد؛ به همین دلیل گرمایش عجیب جو فوقانی مشتری نمی‌تواند همانند زمین از پرتوهای خورشید حاصل شده باشد.

 

کشفی تصادفی منشأ گرمای جو فوقانی مشتری

به تازگی، پژوهشگران دانشگاه بوستون در ایالات متحده و دانشگاه لیسیستر انگلیس توانسته‌اند در کشفی تصادفی، راز این گرمایش عجیب را برملا کنند. آن‌ها با استفاده از تلسکوپی در هاوایی تلاش می‌کردند نقشه‌ی حرارتی دقیقی از جو فوقانی مشتری تهیه کنند که در ارتفاع ۸۰۰ کیلومتری بالای لکه‌ی سرخ، محیطی به شدت داغ را با دمای ۱۶۰۰ کلوین (۱۳۲۷ درجه‌ی سلسیوس) کشف کردند. بررسی ویژگی‌های این ناحیه‌ی جدید نزدیک به یک ماه طول کشید، اما در نهایت پژوهشگران مطمئن شدند که این ناحیه‌ی عجیب، منشأ انرژی گرمایی لایه‌ی ۸۰۰ کیلومتری جو مشتری است. درون لکه‌ی سرخ که توفانی چهارصدساله به وسعت سه برابر زمین است، دو نوع نیروی پرتلاطم در تعامل با یکدیگرند؛ یکی امواج صوتی (آکوستیک) و دیگری امواج

گرانشی (منظورمان البته امواج مکانیکی تحت تأثیر نیروی گرانش است، نه امواج گرانشی در بافتار فضازمان). وقتی این دو موج به یکدیگر برخورد می‌کنند، رو به بالا صعود کرده و در فرایندی شبیه به برخورد امواج دریا به ساحل، انرژی عظیم خود را به ترموسفر (لایه‌ی داغ در جو فوقانی) منتقل می‌کنند. این یافته صدالبته پرسش‌های جدیدی هم مطرح کرده است؛ مثلا چرا این ناحیه‌ی داغ فقط بر فراز نیمه‌ی شمالی لکه‌ی سرخ دیده می‌شود؟

در دیگر غول‌های گازی منظومه‌ی شمسی هم دمای جو فوقانی چند صد درجه‌ی سلسیوس بیشتر از آنی است که انتظار می‌رود و اخترشناسان حدس می‌زنند پدیده‌ای مشابه لکه‌ی سرخ، گرمای مورد نیاز را در آن سیارات تأمین کند.

سیاره مشتری

مکانیسم احتمالی انتقال حرارت از چشم مشتری به جو فوقانی

سطح سیاره مشتری

تصویر حرارتی از سطح مشتری

دیدگاه های وب سایت

نوشتن دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.