محمدرضا نوروزی| شاید برای شما هم پاسخ دادن به این پرسش سخت باشد و از آن مهم‌تر، این که اصلا برای تان عجیب باشد کسی این پرسش را بپرسد که دمای زمین چند درجه است؟ اگر کسی بپرسد دمای زمین چند درجه است، حتما به ذهن تان خطور می‌کند که کجای زمین؟ چه وقت؟ سیاره‌ی زمین که سهل است، همین ایرانِ خودمان. در همین روزی که این مجله منتشر می‌شود و دست شما می‌رسد، درحالی‌که در سواحل جنوبی ایران می‌توان تن به آب زد یا کنار ساحل با لباسی معمولی از نسیم فرح‌بخشش لذت برد، همان موقع در آذربایجان باید لباس‌های زمستانی پوشید و از سرما لرزید؛ بنابراین به نظر می‌آید که نمی‌توان این پرسش را خیلی هم پرسشی منطقی و علمی دانست که دمای کره‌ی زمین چند درجه است.

اما دانشمندان این پرسش را می‌پرسند و برای آن پاسخ هم دارند. آن‌ها کمی بیش از ۱۳۰ سال است که دمای کره‌ی زمین را پایش و آن را ثبت می‌کنند. از سوی دیگر، آن‌ها دمای کره‌ی زمین را از میلیون‌ها سال قبل مورد بررسی قرار می‌دهند و تلاش می‌کنند براساس شواهد و قرائن، دمای کره‌ی زمین را طی دوران باستانی به دست بیاورند و تغییرات آن را متوجه شوند.
وقتی درباره‌ی دمای کره‌ی زمین صحبت می‌کنیم، یعنی داریم درباره‌ی دمای میانگین حرف می‌زنیم؛ دمایی که وضعیت عمومی سیاره‌ی ما را نمایش می‌دهد.
برای این‌که بتوانیم دمای کره‌ی زمین را بدانیم، لازم است دمای بخش‌های مختلف آن را، از صحرای بزرگ آفریقا و دشت لوت گرفته تا دمای مناطق قطبی، اندازه‌گیری کرده باشیم. همچنین از آن‌جا ‌که بخش زیادی از سیاره‌ی ما را آب و اقیانوس‌ها در برگرفته است، دمای اقیانوسی را هم باید اندازه‌گیری کنیم و در نهایت همه‌ی این دماها را با هم میانگین بگیریم و دمای میانگین را اعلام ‌کنیم. جالب است بدانید این کار هر روز انجام می‌شود و در طول تمام این سال‌ها که اندازه‌گیری دمای زمین انجام شده است، تقریبا همه‌ی ایستگاه‌های دماسنجی، کارشان را بی‌وقفه انجام داده‌اند تا بانک داده‌هایی قوی و غنی‌ ایجاد شود.
از آغاز عصر ماهواره‌های هواشناسی هم -سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۸)- ماهواره‌های هواشناسی این کار را به شکل سنجش‌ازدور انجام داده‌اند. آن‌ها می‌توانند دمای ۱۰ کیلومتر پایینی جو زمین، جایی را که به آن «تروپوسفرِ پایین» (پوش‌کره‌ی پایینی) می‌گوییم، تعیین کنند و پژوهشگران از این داده‌ها برای تأیید مدل‌ها و سنجش‌های محیطی در مناطقی که به هر دلیلی دسترسی به آن مناطق غیرممکن است، بهره می‌برند.

تب‌ولرز؟ چرا؟

هرچند که مکانیسم و حتی شرایط تب‌ولرز آدمیزاد با کم و زیاد شدن دمای سیاره‌ی زمین اصلا شباهتی ندارد، اما برآورد حسی‌شان شبیه هم است، شما تب می‌کنید و به‌قول‌ معروف در تب می‌سوزید و ناگهان لرزتان می‌گیرد و رفتار و حس‌تان شبیه به سرد شدن بیش‌ازحد و سریع است. سیاره‌ی ما هم همین‌طور است، دمایش پیوسته کم ‌و زیاد می‌شود. شاید مثال بهتر این باشد که وقتی موتور خودروتان روشن هست، موتور سریع گرم می‌شود و نشانگر دماسنج موتور بالا می‌رود، بعد پنکه به کار می‌افتد و آب رادیاتور را خنک می‌کند و آن‌هم به‌نوبه‌ی خود موتور را خنک می‌کند و دوباره نشانه‌ی حرارت‌سنج پایین می‌آید. حالا سیاره‌ی زمین چه می‌کند؟ به عبارتی دمای این سیاره چگونه کم ‌و زیاد می‌شود؟
طبیعی است که دمای کره‌ی زمین را از خورشید بد‌انیم. زمین یک سیاره است، از خودش انرژی تولید نمی‌کند و منبع اصلی انرژی‌اش، نور خورشید است. البته این حرف تقریبا درست است؛ تقریبا، نه دقیقا. زمین اندکی هم انرژی، جایی در هسته‌ی درون خود ذخیره دارد و مقدار کمی انرژی هم از فروپاشی رادیواکتیوی مواد درونی‌اش حاصل می‌کند، اما این میزان انرژی آن‌قدر کم است که می‌توان از آن چشم‌پوشی کرد. پس تنها منبع انرژی ما همین خورشید عالم‌افروزی است که هر روز طلوع می‌کند و غروب‌ها زیر افق پنهان می‌شود.

nasa_tempdatasets

در جست‌وجوی عامل گرمایش

مهم‌ترین اثری که باعث می‌شود انرژی ثابت خورشید روی زمین با شدت‌های متفاوتی منتشر شود و دمای زمین را تحت تأثیر قرار دهد، زاویه‌ی تابشش است. در تابستان‌ها نور خورشید عمودی‌تر به زمین می‌تابد (به نیم‌کره‌ای که تابستان است) و انرژی‌اش در واحد سطح بیشتر است، در نتیجه دمای سطح زمین بالا می‌رود. برعکس، در زمستان‌ها نور خورشید از خط عمود زاویه گرفته، مایل‌تر می‌تابد. به‌این‌ترتیب تمرکز نور در واحد سطح کمتر و دمای سطح زمین کم می‌شود. این نوع تغییرات فصلی (و حتی روزانه) دوره‌ای است و نباید باعث کم و زیاد شدن دمای کل سیاره‌ی زمین در زمان‌های طولانی شود؛ پس قضیه‌ی تغییرات دمایی بلنددوره در زمین چیز دیگری است.
بگذارید دور و بر سیاره‌مان را نگاهی بیندازیم. ماه و زمین، فاصله‌ای یکسان تا خورشید دارند، اما دمای این دو، زمین تا ماه با هم فرق دارد. پایین‌ترین دمای ثبت‌شده روی زمین، ۸۸- درجه‌ی سلسیوس بوده است (در پایگاه روسیه در قطب جنوب) و بیشترین دمای ثبت‌شده‌ی رسمی ۷/۵۶ درجه‌ی سانتی‌گراد بوده است که در در صحرای «دره‌ی مرده» (ایالات‌متحده‌ی آمریکا) ثبت شده است؛ یعنی سردترین و گرم‌ترین جای زمین حدود ۱۴۰ درجه‌ی سلسیوس اختلاف دما داشته‌اند، اما در همسایگی ما، روی سطح ماه، این اختلاف دما به حدود ۳۰۰ درجه می‌رسد. از ۱۲۷ درجه سانتی‌گراد در روز تا منفی ۱۷۳ درجه در شب. قضیه چیست؟ نور خورشید که یکسان به این دو جرم نجومی می‌رسد، پس چرا این‌ها این‌قدر تفاوت دما دارند؟
دمای یک سیاره به عواملی بیش از میزان انرژی دریافتی ربط دارد. بگذارید گام‌به‌گام با عواملی که باعث می‌شود دمای زمین کم و زیاد شود، آشنا شویم.

بازتاب بیشتر، دمای کمتر

زمین انرژی‌اش را از خورشید می‌گیرد و این انرژی به شکل نور به زمین می‌رسد. حالا سوال مهم این است که چه مقدار از این انرژی جذب زمین می‌شود و در زمین می‌ماند و باعث گرم شدن زمین می‌شود و چه میزان از آن منعکس می‌شود و دوباره به فضا برمی‌گردد. هرچه میزان بازتاب این نور بیشتر باشد، زمین سردتر می‌ماند، بنابراین مهم است که چه مقدار از زمین زیر یخ‌های سفید و براق پوشانده شده باشد. هرچه مقدار برف و یخ بیشتر باشد، بازتابش هم بیشتر است. ابرها هم تقریبا همین کار را می‌کنند؛ ابر بیشتر، بازتاب بیشتر.

تله‌ای برای نور و گرما

در شرایط عادی وقتی نورها به‌ سوی زمین می‌آیند، مقداری از آن‌ها جذب می‌شوند و زمین را گرم می‌کنند و مقداری از آن‌ها بازتاب می‌شوند. حال فکر کنید دورتادور زمین یک تله‌ی نامرئی برای نورهای فراری گذاشته باشید. آن‌وقت آن تله‌ی نامرئی دیگر نمی‌گذارد که نورها از زمین فرار کنند. به عبارتی تله، نور خورشید (و درنتیجه گرمای آن را) در زمین گیر می‌اندازد و مدام دما را بالا می‌برد. این تله‌ی نامرئی را «گازهای گلخانه‌ای» می‌نامیم که گازهایی  همچون « کربن‌دی‌اکسید » و حتی «بخار آب» جزء آن‌ها هستند. هرچه مقدار این نوع گازها در جو بیشتر باشند، دمای زمین بالاتر می‌رود.

تندتر بچرخ تا خنک‌تر شوی

برای سیاره‌ی زمین، دست‌کم تاکنون، این عامل نقش مهمی در تغییرات دمایی نداشته است (بهتر است بگوییم تاکنون به این‌یکی توجه چندانی نکرده‌ایم). اما در کل، سیاراتی که تندتر می‌چرخند و شب ‌و روزی کوتاه‌تر دارند، در شرایط برابر، دمای کمتری دارند. از سوی دیگر سیاراتی که پدیده‌های جوی شدیدی دارند (مثل سیاره‌ی زهره)، کمتر در اثر این پدیده‌ی سرعت چرخش تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

طبیعت همیشه دست بالا را دارد

رویدادهای متنوعی در طبیعت هستند که می‌توانند دمای سیاره‌ای همچون زمین را دستخوش تغییر کنند. پدیده‌های جوی قدرتمندی همچون ال‌نینو و آتش‌فشان‌های بزرگ، جابه‌جایی‌های فراوانی را در انرژی شکل می‌دهند. آن‌ها می‌توانند در زمانی کوتاه مقدار فراوانی انرژی را از جایی به جایی دیگر منتقل کنند، اما جالب است بدانید که این انرژی‌ها سبب تغییرات زیاد در سطح زمین نمی‌شوند و بیشتر به تغییرات دمایی جوی می‌انجامند.

globalview_cowtanandway-2013-

دمای زمین، دمای هوا

دمای تروپوسفری با دمای سطح زمین تفاوت دارد و این دو را نمی‌توان با هم همسان گرفت؛ برای نمونه اثر پدیده‌ی «ال‌نینو» بر دمای تروپوسفری بیش از اثرش روی دماسنجی در سطح زمین است. شاید بتوان مهم‌ترین استفاده از دماسنجی تروپوسفری را تأیید گرفتن درباره‌ی میزان و جهت تغییرات دمایی زمین دانست. به عبارتی با مقایسه‌ی دماسنجی‌های زمینی و دماسنجی‌های تروپوسفری می‌توان متوجه شد آیا دمای عمومی زمین رو به کاهش است یا رو به افزایش.
اگر از بازه‌های زمانی خاص بگذریم، شیب عمومی دمای کره‌ی زمین دست‌کم طی ۲۰هزار سال گذشته تاکنون به‌سوی افزایش، تمایل دارد. در تمام این سال‌ها (از ۲۰ هزار سال قبل تا الان) دمای زمین تقریبا … درجه‌ی سلسیوس افزایش پیدا کرده است و این مسیر را هم به شکل پیوسته طی کرده؛ یعنی اگر شیب عمومی دما را در این بازه‌ی زمانی ببینیم، متوجه این افزایش می‌شویم (شکل۱).
در سال‌های اخیر این شیب ناگهان سر ناسازگاری گذاشته و به شکلی خیره‌کننده مسیر صعودی را پیش گرفته است (شکل۲)، اما آیا واقعا همیشه این‌گونه بوده است؟ یعنی اگر تاریخ زمین را روبه عقب مرور کنیم، آیا همیشه دمای دوران قدیمی‌تر از این روزگار، خنک‌تر یا سردتر بوده است؟
خیال‌تان راحت باشد که پاسخ قطعی «نه» است؛ یعنی زمین دوره‌های بسیار گرم‌تری را هم از سر گذرانده است. در دورانی که با نام «اوج گرمایی پالئوسن-ائوسن» می‌شناسیمش، دما خیلی گرم‌تر از این زمان بود. این دوران حدود ۵۵میلیون سال قبل رخ داد. براساس سنجش‌های دمایی باستانی، دمای اعماق اقیانوسی در این دوره، حدود ۱۴ درجه سانتی‌گراد بوده است. برای مقایسه خوب است بدانید این دما امروزه در گرم‌ترین حالت تقریبا ۳ درجه سلسیوس زیر صفر است.

دیدگاه های وب سایت

  1. barbod
    پاسخ دادن

    اگه میخوای مثل ویندوز 7 آپدیت کنی همون باید بری توی کنترل پنل ویندوز واز اون جا قسمت ویندوز آپدیت اقدام به آپدیت ویندوز کنی ولی اگر میخوای برنامه ویندوز مانند آب و هوا ،امور مالی و… رو آپدیت کنی باید به store ویندوز بری که تحریمه

  2. erfan
    پاسخ دادن

    بهت یه نصیحت میکنم برو بخر از جای اکه اپدیت کنی کلا ویندوزت میپره چون از یه کشور دیکس که تحریمه ویندوزتو blokمیکنن

  3. علی
    پاسخ دادن

    فقط یک راه داری.اینکه دست به جیب بشی و نسخه جدیدش را بخری. یا بری یک لپتاپ مخصوص ویندوز بخری.

نوشتن دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.