احسان حاجیان|  امپراتوری روم به مدت نزدیک ۵۰۰ سال یکی از بزرگ‌ترین و قوی‌ترین ابرقدرت‌های جهان باستان بود. در آن زمان، سلسله‌ی ساسانی بر ایران حکومت می‌کرد و در اواخر قرن پنجم میلادی، وقتی امپراتوری روم (غربی) سقوط کرد، «پیروز یکم» شاهنشاه بود. جالب این که در همین زمان اقوامی از شمال‌شرقی به ایران حمله کردند و پیروز ساسانی پس از نبردهای بسیار در جنگ با آن‌ها کشته شد. تاریخدانان صدها دلیل برای سقوط امپراتوری روم (غربی) ارائه کرده‌اند که شکست نظامی، مالیات‌های کمرشکن، فجایع طبیعی و حتی تغییرات اقلیمی از آن جمله‌اند. اما گروهی هم ادعا می‌کنند امپراتوری روم واقعا در سال ۴۷۶ میلادی سقوط نکرد، چون بخش شرقی آن با نام روم شرقی یا بیزانس تا حدودهزار سال بعد (۱۴۵۳میلادی/ ۸۳۲ شمسی) به حیات خود ادامه داد. هر چند بر سر علت و زمان سقوط امپراتوری روم هنوز اختلاف نظر و بحث و جدل وجود دارد، اما بعضی از تئوری‌ها بیشتر از بقیه مورد قبول هستند. با پروفسورها همراه باشید.

۱. حمله‌ی قبایل بربر

سرراست‌ترین تئوری در مورد سقوط امپراتوری روم‌غربی مجموعه‌ای از شکست‌های  نظامی در برابر دشمنان خارجی است. روم، قرن‌ها با قبایل «ژرمن» در ارتباط بود، اما در قرن چهارم میلادی قبایل «بربر» از جمله «گوت‌»ها به مرزهای آن حمله کردند. در اواخر قرن چهارم، روم شاهد شورش و ناآرامی ژرمن‌ها بود، اما در سال ۴۱۰ میلادی، «آلاریک»، شاه قبایل ویزگوت، شهر رم را غارت کرد. امپراتوری چند دهه‌ی بعدی را با تهدید مداوم سپری کرد تا این‌که در سال ۴۵۵ میلادی شهر رم دوباره، این بار توسط وندال‌ها، غارت شد. سرانجام، در سال ۴۷۶ میلادی، رهبر یکی از قبایل ژرمن به نام «اوداکر» (Odoacer) شورشی به راه انداخت و امپراتور «رومولوس آگوستولوس» را کشت. از این زمان به بعد هیچ امپراتوری از روم دوباره قدرت را به دست نگرفت. به همین دلیل بسیاری زمان سقوط امپراتوری روم غربی را این سال می‌دانند.

۲. مشکلات اقتصادی و وابستگی بیش از حد به نیروی کار بردگان

هر چند روم تحت فشار حملات خارجی بود، اما به دلیل مشکلات اقتصادی از درون هم در حال فروپاشی بود. جنگ‌های فراوان و صرف هزینه‌های بیش از اندازه، خزانه‌ی امپراتوری را خالی کرده بود و مالیات‌های کمرشکن و تورم فاصله‌ی طبقاتی را افزایش داده بود. بسیاری از اعضای طبقات ثروتمند برای فرار از پرداخت مالیات به روستاها و حاشیه‌ی شهرها گریخته بودند و نوعی منطقه‌ی خودگردان و مستقل برای خود ایجاد کرده بودند. در چنین اوضاعی امپراتوری با کمبود نیروی کار روبه‌رو بود. اقتصاد روم به کار بردگان وابسته بود و ارتش به طور سنتی باید با تصرف سرزمین‌های مختلف، ساکنان آن‌ها را به عنوان برده به روم می‌فرستاد؛ اما با فروکش کردن گسترش امپراتوری در قرن دوم میلادی، میزان غنایم جنگی و تعداد بردگان کاهش پیدا کرد.

۳. افزایش قدرت امپراتوری روم‌شرقی

بخشی از سرنوشت روم‌غربی در قرن سوم میلادی رقم زده شد. در این قرن، امپراتور «دیوکلتیان» امپراتوری روم را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم کرد. این تصمیم موجب شد در کوتاه‌مدت، امپراتوری آسان‌تر اداره شود، اما در درازمدت این دو بخش بیشتر از هم جدا شدند. بخش‌های شرقی و غربی نتوانستند برای مقابله با تهدیدهای خارجی با هم همکاری کنند و حتی بر‌سر منابع و کمک‌های نظامی با هم مناقشه داشتند. با عمیق‌تر شدن شکاف بین این دو بخش، بخش شرقی یونانی‌زبان ثروتمند شد، اما بخش غربی لاتین‌زبان با مشکلات اقتصادی مواجه شد.

۴. فساد حکومتی و بی‌ثباتی سیاسی

امپراتوری روم در زمان اوج قدرت از اقیانوس اطلس تا رود فرات گسترده شده بود، اما همین عظمت موجب سقوطش هم شد. رهبری ناکارآمد و بی‌ثبات، مشکلات مربوط به اداره‌ی چنین امپراتوری وسیعی را افزایش می‌داد. امپراتور روم بودن همیشه شغلی خطرناک بود، اما در دوران پر آشوب قرن‌های دوم و سوم میلادی مساوی مرگ بود. در این دوران جنگ داخلی، امپراتوری را با هرج‌ومرج مواجه کرد و ظرف ۷۵ سال بیش از ۲۰ نفر، معمولا با کشتن امپراتور، به قدرت رسیدند. «گارد پرتورین»
(The Praetorian Guard) (محافظان شخصی امپراتور) به میل خود امپراتورها را می‌کشت یا به قدرت می‌رساند و حتی یک بار مقام امپراتوری را به مزایده گذاشت و به کسی که بیشترین مبلغ را پیشنهاد داد، واگذار کرد.

۵. ضعیف شدن لژیون‌ها

ارتش روم زمانی موجب حسادت دیگر تمدن‌ها می‌شد؛ اما در زمان سقوط امپراتوری وضعیت لژیون‌های قدرتمند رومی تغییر کرده بود. در این دوران به دلیل این که سربازگیری از میان شهروندان رومی جوابگوی نیاز ارتش روم نبود، بعضی امپراتوران، مزدوران خارجی را برای خدمت در ارتش استخدام کرده بودند.
کم‌کم استخدام مزدور از میان ژرمن و دیگر قبایل بربرها چنان زیاد شد که رومی‌ها به جای واژه‌ی «سرباز» از واژه‌ی «بربر» استفاده می‌کردند؛ هر چند این مزدوران سربازانی قوی بودند، اما وفاداری چندانی به روم نداشتند. بسیاری از بربرهایی که شهر رم را غارت کردند و باعث سقوط امپراتوری روم شدند، قبلا سرباز ارتش روم بودند.

دیدگاه های وب سایت

نوشتن دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.