محمدجواد ترابی

محمدجواد ترابی
سردبیر ماهنامه نجوم

خاطرم می‌آید ده سال پیش، زمانی که دانشجوی دانشکده فیزیک امیرکبیر بودم، سودا و رویای فتح قله‌های علمی بسیاری را من و هم کلاسی‌هایم در سر می‌پروراندیم. آن زمان ایران، آرام‌آرام در حوزه فیزیک هسته‌ای وارد کار شده بود و در بخشی از طرح چرخه تولید انرژی از فناوری هسته‌ای، پیش رفته بود؛ هر چه بود هنوز آنقدر ماجرای هسته‌ای، هزینه سیاسی نداشت و چراغ خاموش، بسیاری از آنچه که برای فناوری هسته‌ای ضرورت داشت به دست آمد. آن زمان، فقط هسته‌ای موضوع داغ نبود. فناوری و دانش نانو تازه بحث‌اش در ایران داغ شده بود. سازمان فضایی ایران تازه شکل گرفته بود و ایران به اجماع برای توسعه در مسیر فضا تن داده بود. مکان‌یابی رصدخانه ملی تازه به پایان رسیده بود و بحث شتابگر ملی در فیزیک نظری آن زمان و پژوهشگاه دانش‌های بنیادی امروز پیگیری می شد. ده سال گذشت. شاید خوش‌اقبال‌ترین اتفاق از این میان، بحث نانو و دانش و فناوری‌های مربوط به آن بود که بی‌هیچ ترمزی راهش را پیش گرفت. رصدخانه ملی ایران و شتابگر ملی در دست‌انداز بودجه افتادند و در این بین، طرح رصدخانه ملی هرچند کُند ولی خرد خرد پیش رفت. کار تحقیقات ذرات بنیادی هم به چندین مشارکت بین‌المللی فعلا محدود شد تا بودجه کافی برسد و طرح شتابگر به پیش برود. سازمان فضایی ایران هر چند خواست به همت پژوهشگران پژوهشگاه فضایی ایران، پژوهشکده سامانه‌های فضانوردی و صنایع هوافضا در حوزه طراحی و ارسال ماهواره‌های ارتفاع پایین و پرتاب و بازیابی محموله‌های زیستی موفق باشد اما بیشتر در دست انداز تبلیغاتی مدیران بالادستی به دام افتاد و از مسیر آنقدر خارج شد که دولت جدید تن به تغییر ساختار آن داد؛ این خود باقی بماند که برای نگارنده این یادداشت، این اتفاق معنایی جز انحلال سازمان «واحد» فضایی ایران ندارد، اما فعالیت علمی هسته‌ای ایران، بیش از آنچه که در حوزه فضا رخ داد، در معرض دید قرار گرفت.  ماجراي هسته‌ای تا آنجا پیش رفت که همه جا راجع به «کیک زرد» و «UF6» صحبت می‌شد، ولی فقط از صدی یک نفر می‌دانست اینها چه خوراکی برای آشپزخانه فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای هستند. ما ماندیم و افسوس سیاسی شدن یک اتفاق مهم و کاملا صلح‌آمیز علمی که خواهی نخواهی مسیر یا بهتر بگویم محدودیت پیشرفت‌اش در جایی به جز پژوهشگاه‌ها تصمیم‌گیری می‌شود. کاش ماجرای دانش و فناوری هسته‌ای برایمان درس شود. کاش بیاموزیم که چه کسانی باید پس از پرتاب یک ماهواره در مدار با رسانه‌ها سخنرانی کنند. کاش دوباره برای کشور از پس اهداف سیاسی و تبلیغاتی مدیران ارشد، هزینه نسازیم.

 

دانستنیها شماره 124 – دانستنیها آنلاین