پوریا ناظمی

پوريا ناظمي
روزنامه‌نگار علم

1- هفته گذشته زمان اهدای جوایز نوبل سالانه بود؛ یکی از معتبرترین جوایز حوزه علم (پزشکی، فیزیک، شیمی و اقتصاد). جوایزه بزرگ دنیای علم یکی از ابزارهای توسعه آن به شمار می‌روند. در دنیای توسعه علوم آکادمیک، در کنار رده بندی‌های حرفه‌ای، انتشار مقالات و دریافت بودجه‌های پژوهشی، جوایز تخصصی یکی از اصلی‌ترین ابزارها برای تشویق و درعین‌حال معرفی حوزه‌های علمی به شمار می‌روند. جایزه‌ای مانند نوبل به دلیل سابقه، تشریفات اهدا و البته مبلغ بالایی که دارد، بیشتر مورد توجه مردم جهان قرار می‌گیرد. با این وجود نوبل جایزه‌ای نیست که به تحقیقات مرزهای دانش اهدا شود و عموما به تحقیقاتی اهدا می‌شود که گذشت زمان درستی آن را ثابت کرده است. اما نوبل تنها جایزه دنیای علم نیست. جوایز متعددی به‌طور سالانه – یا چند سال یک بار- برگزار می‌شوند که هر یک هدف ویژه خود را دارند. جایزه مک آرتور برای مثال هر ساله به تحقیقات و محققان جوانی اهدا می‌شود که امید بالایی برای آینده آنها وجود دارد. رشته‌های خاص جوایز معتبر خود را دارند که برخی از آنها از نظر تخصصی و اهمیت هیچ دست‌کمی از نوبل برای آن رشته خاص ندارند.
2- اما چه چیزی این جوایز را مهم می‌کند؟ چه چیزی باعث می‌شود که دریافت جایزه‌ای مانند جوایز علمی نوبل مورد احترام و معیاری از ارزش‌گذاری برای جامعه علمی به شمار رود؟ چیزی که جایزه‌ای معتبر در دنیای علم را معتبر می‌کند همان روند علمی است که در دیگر بخش‌های این دنیا نیز وجود دارد. یعنی تعریف مشخص، ارزیابی دقیق و قابل مشاهده و مقایسه و شفاف. همان‌طوری که در سیستم مقاله‌های آکادمیک، عاملی که باعث می‌شود تا انتشار یک مقاله در مجله معتبری مانند ساینس و نیچر اعتبار علمی بی‌نظیری به همراه داشته باشد، معیارهای مشخص انتخاب و بازبینی و تیم داوری دقیق و بازبینی دقیقی است که این نشریات دارند، در جوایز نیز از ابتدای تاسیس هدف، مخاطب، قوانین و تعریف‌ها کاملا مشخص است و داوران با آگاهی از اهداف خود و مسیری که آن جایزه قصد دارد بپیماید، دست به گزینش می‌زنند.
3- ایران به زودی شاهد میزبانی جایزه فوق‌العاده 500هزار دلاری در حوزه علم خواهد بود. جایزه «مصطفی(ص)». جایزه‌ای که با هدف دیده شدن و ترویج و تشویق علم و فناوری در کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی است. جایزه مصطفی(ص) اگر می‌خواهد به جایزه‌ای معتبر و تاثیرگذار بدل شود باید از روز ابتدا مواظب انتخاب هدف و شفاف کردن تعاریف خود باشد. به‌خصوص با توجه به بالا بودن ارزش مادی این جایزه اگر مسیرهای داوری و ارزیابی باید دقیق باشد تا بتواند جایگاه و اعتبار علمی مناسب خود را پیدا کنند.

 

دانستنیها شماره 116 – دانستنیها آنلاین

نوشتن دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.