نگاهی کارشناسی به سانحه‌ی هواپیمای مصری و عوارض احتمالی آن

محمدحسین جهان پناه| ناپدیدشدن پرواز «MS 804» خطوط هوایی مصر روی دریای مدیترانه، رسما اولین سانحه‌ی هوایی مرگبار امسال را به نام خود ثبت کرد. سانحه‌ای مشکوک با سوالاتی فراوان که یک سال بعد از حادثه‌ی تروریستی هواپیمای روسی و چند هفته پس از ماجرای هواپیماربایی در مصر، بار دیگر نام این کشور را به صدر اخبار مرتبط با سوانح هوایی برگرداند. آن‌ هم درست زمانی که دولت مصر در پی توافقات اخیرش با کشورهای غربی، به درخشش مجدد ستاره‌ی اقبال خود برای توسعه‌ی دوباره‌ی صنعت رو به افول گردشگری این کشور امیدوار شده بود. صنعتی که تا پیش از بهار و خزان عربی، یکی از مهم‌ترین منابع درآمد دولت مصر شمرده می‌شد. تا زمان نگارش این یادداشت (یعنی نخستین روزهای ماه خرداد)، همچنان علت دقیق وقوع سانحه مشخص نشده، هرچند مقامات مصری گمانه‌هایی را درباره‌ی تروریستی بودن سانحه مطرح کرده‌اند.
با این ‌حال، هنوز مدارک برای تأیید یا رد این ادعا و بررسی احتمالات دیگر، بیش‌ از حد ناقص‌اند. اما دقیقا چه بر سر هواپیمای مصری آمده است؟
برخلاف هواپیمای روسی که از فرودگاه «شرم‌الشیخ» برخاسته بود، پرواز اخیر در مسیر بازگشت به‌سوی شرم‌الشیخ بود. بعد از حادثه‌ی بمب‌گذاری در هواپیمای روسی، وضعیت امنیتی این فرودگاه مورد بازنگری گسترده قرار گرفت. با این ‌حال از آنجا که هواپیما در مسیر بازگشت به فرودگاه شرم‌الشیخ بود، طبیعتا وضعیت امنیتی فرودگاه ارتباطی به حادثه پیدا نمی‌کند. هواپیمای مفقودشده -که حامل ۵۶ مسافر با ۱۳ ملیت مختلف، هفت نفر پرسنل پرواز و سه مامور امنیتی بوده- به ‌وقت محلی در ساعت ۲۳:۲۱ روز هجدهم مه، از فرودگاه «شارل دوگل» پاریس برمی‌خیزد و پروازی عادی‌اش به‌سوی مصر را شروع می‌کند. طبق اطلاعات ترافیک هوایی، سه ساعت و ۲۵ دقیقه پس از شروع پرواز، هواپیما در حالی از صفحه‌ی رادار محو می‌شود که در فاصله‌ی ۲۹۰ کیلومتری شمال سواحل مصر، روی آب‌های مدیترانه در حال پرواز بوده. آخرین تماس هواپیما در «اف‌ال ۳۷۰» (یعنی هنگام پرواز در ارتفاع ۳۷هزار پایی)، در حدود ساعت ۲:۲۹ به وقت محلی ثبت شده است.
در این زمان، کنترل ترافیک هوایی یونان، هدایت هواپیما را به کنترل ترافیک هوایی مصر واگذار کرده بود اما بر اساس گزارش‌های فعلی، ترافیک هوایی مصر هیچ پاسخی از هواپیمای مصری دریافت نکرده.

بر اساس اطلاعیه‌ی اولیه‌ای که از سوی ارتش یونان منتشر شد، تا پیش از وقوع حادثه، هواپیما گردشی ۹۰ درجه‌ای به چپ و سپس گردشی ۳۶۰ درجه‌ای به راست داشته و بعد با سرعت زیاد، شروع به کاهش ارتفاع کرده است. هواپیما ارتباط راداری خود را در ارتفاع سه‌هزار متری (ده هزار پایی) از دست می‌دهد. با این‌ حال ارتش مصر در ۲۳ مه، این روایت را رد کرد، با این توضیح که بر اساس اطلاعات ترافیک هوایی این کشور، هواپیما تا زمان ناپدید شدن از صفحه‌ی رادار، تغییر مسیری نامعمول یا حرکتی عجیب نداشته است. در این‌ بین مهم‌ترین مورد مشکوک، گزارش شناسایی دود در یکی از دستشویی‌های هواپیماست. گزارشی که طبق اعلام تیم فرانسوی بررسی حادثه‌، در اطلاعات دریافتی از «ACARS» (سامانه‌ی گزارش‌دهی و آدرس‌دهی ارتباطات هواپیما) ثبت شده. اولین قطعات هواپیما به فاصله‌ی کوتاهی پس از وقوع حادثه پیدا شد. همان‌طور که مشخص است، با این اطلاعات فعلا نمی‌توان به هیچ جمع‌بندی‌ای رسید. با این ‌حال، نتیجه‌ی این تحقیقات -هرچه که باشد- تبعات مستقیم و غیرمستقیم مهمی خواهد داشت.
مصر این روزها تلاش می‌کند تا از تصویر کشوری درگیر مشکلات امنیتی (همانند تصویر این روزهای لیبی) فاصله بگیرد. با این ‌حال، شانس چندان با مصر همراه نبوده است. بدون توجه به اینکه علت حادثه‌ی اخیر، امنیتی بوده یا ایمنی و مقصرش مصری‌ها هستند یا فرانسوی‌ها، صرف وقوع آن به معنی تجربه‌ی بحرانی جدید در حوزه‌ی اقتصاد گردشگری و سفرهای هوایی مصر خواهد بود. بحرانی که حل آن حتی از بحران یک سال قبل -که در پی حادثه‌ی تروریستی هواپیمای روسی پیش آمد- نیز مشکل‌تر و پیچیده‌تر است. یک سال پیش وقتی هواپیمای روسی سرنگون شد، دولت مصر برنامه‌ی گسترده‌ای را برای ترمیم وجهه‌ی گردشگری این کشور به راه انداخت. در چهارچوب این برنامه، مصر با بسیاری از کشورهای غربی (خصوصا فرانسه و آلمان) برای افزایش ضریب ایمنی فرودگاهی و کاهش هزینه‌های مسافرتی مسافران از اروپا به این کشور، به توافقات مهمی رسید؛ حالا این سانحه، می‌تواند ضربه‌ی مهلک دیگری برصنعت گردشگری مصر تلقی شود. مشخصا حتی اگر علت وقوع این سانحه، تروریستی نبوده و تنها به نقص فنی مربوط باشد باز هم تکرار چندباره‌ی نام مصر در کنار چندین سانحه و حادثه‌ی هوایی پرسر و صدا (از بمب‌گذاری گرفته تا هواپیماربایی و نقص فنی)، آن‌ هم در مدت‌زمانی کوتاه‌تر از یک سال، تأثیرات ناگواری بر وجهه‌ی این کشور خواهد گذاشت. وجهه‌ای که تا همین‌جای کار هم، زیر فشار شرایط «پسابهار عربی» تقریبا به‌کلی ویران‌شده است.
تأثیر مهم دوم، داغ شدن دوباره‌ی مسئله‌ی پیچیده‌ی تروریسم هوایی است. مشکل بزرگی که به‌ویژه بعد از حوادث تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ آمریکا، در مرکز توجه همگان قرار گرفت؛ حادثه‌ای که منجر به افزایش سخت‌گیری در فرودگاه‌های غرب و تغییر گسترده‌ی پروتکل‌های ایمنی فرودگاهی شد. به این ترتیب اگر تروریستی بودن حادثه‌ی اخیر تأیید شود، پای یکی از مهم‌ترین فرودگاه‌های اروپایی در موضوع نقص امنیتی به میان کشیده خواهد شد. ضمن اینکه این حادثه، نخستین سانحه‌ی مرگبار تروریستی برای پروازی برخاسته از فرودگاهی غربی، از زمان حوادث ۱۱ سپتامبر تاکنون لقب خواهد گرفت. آخرین حادثه‌ی بمب‌گذاری در یک هواپیمای برخاسته از فرودگاه شارل دوگل، در دسامبر ۲۰۰۱ رخ‌ داده بود که تلاش بمب‌گذار -که خود را وابسته به القاعده می‌دانست- درنهایت ناموفق ماند. مهم‌ترین گزارش مرتبط با فرودگاه شارل دوگل در ماه‌های اخیر، به زمستان گذشته و بعد از حملات تروریستی پاریس برمی‌گردد؛ زمانی که این فرودگاه، دسترسی امنیتی ۷۰ نفر از کارکنان خود را لغو کرد. در آن زمان، علت این اتفاق صِرفا نگرانی از رفتار مشکوک یا واکنش احتمالی این افراد عنوان‌ شده بود.
با همه‌ی اینها، اگر فرضیه‌ی بمب‌گذاری تأیید شود، باید مشخص کرد که این موضوع، حاصل نقص ایمنی در فرودگاه شارل دوگل بوده یا فرودگاه دیگری که این هواپیما قبلا در آن توقف داشته. به هر صورت، نتیجه‌ی این تحقیقات به‌ شکل بالقوه می‌تواند بار دیگر موجب تغییر در قوانین امنیتی فرودگاه‌های اروپایی و افزایش سخت‌گیری‌ها شود.

دانستنیها شماره ۱۵۵- دانستنیهاآنلاین

نوشتن دیدگاه

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.